Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) yubiley 80-ci sessiyası Nyu-Yorkda təşkilatın əsaslı islahatına artan çağırışlar altında keçirilir. Qlobal münaqişələr və çağırışlar fonunda Azərbaycan, Türkiyə və ABŞ kimi ölkələrin rəhbərləri 80 il əvvəl yaradılmış təhlükəsizlik arxitekturasının köhnəldiyini və müasir reallıqlara cavab vermədiyini getdikcə daha sərt şəkildə bəyan edirlər.
Tənqidin əsas hədəfi BMT Təhlükəsizlik Şurası və onun veto hüququ olan beş daimi üzvün hökmranlıq etdiyi strukturudur. Bu mövqe Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın «Dünya beşdən böyükdür» tezisi ilə daha parlaq ifadə olunur, bu da dəyişiklik tərəfdarlarının şüarına çevrilib.
Azərbaycan üçün Təhlükəsizlik Şurasının səmərəsizliyi məsələsi nəzəri deyil, praktiki xarakter daşıyır. Bakı təxminən 30 il ərzində erməni qoşunlarının onun ərazilərindən çıxarılmasını tələb edən dörd BMT qətnaməsinə işarə edib ki, bunlar heç vaxt yerinə yetirilməyib. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulayıb ki, Azərbaycana bu qətnamələrin icrasını özü təmin etmək lazım olub, bu da beynəlxalq mexanizmlərin qüsurluluğunu sübut edir. Azərbaycan liderinin sözlərinə görə, bu təcrübə islahatların zəruriliyini və Təhlükəsizlik Şurası qərarlarının seçmə yanaşma ilə yerinə yetirilməsinin dayandırılmasını aydın şəkildə göstərir.
ABŞ prezidenti Donald Tramp da cari sessiyada BMT-yə tənqidi çıxış edib. O, təşkilatı hərəkətsizlikdə və münaqişələrin həllində “kəskin məktublar” və “boş sözlər”ə üstünlük verməkdə ittiham edib.
Müxtəlif geosiyasi oyunçulardan gələn mahiyyətcə üst-üstə düşən bu çağırışlar daha ədalətli dünya qaydası yaradılmasına güclü tələb formalaşdırır. Azərbaycan lideri qeyd edir ki, bunun üçün Qlobal Cənub ölkələrinin qərar qəbul edən əsas orqanlarda, o cümlədən Təhlükəsizlik Şurasında daha çox təmsil olunması təmin edilməlidir. Aydındır ki, BMT-nin yenidən qurulması vaxtı gəlib çatıb və onu daha fazla təxirə salmaq olmaz.
